«O Segredo Dá FROUXEIRA» Un documental rescata a historia do alcalde de Serantes asasinado en 1938

A historia de Alejandro Porto Leis, o alcalde republicano de Serantes asasinado en 1938, foi recuperada nun documental que mañá se estrea no teatro Jofre, ás 19.30. Ou segredo dá Frouxeira, que así foi titulado, é obra do documentalista Xosé Abad, que contou co patrocinio da Xunta, Deputación, concello de Ferrol e as asociacións Fuco Buxán e Memoria Histórica Democrática. é un vivo exemplo dos netos que descobren o pasado duns avós sobre os que o silencio de chumbo da ditadura mantivo oculto. Neste caso, o relato xorde da man de Paulino Gasalla, casado cunha sobriña neta de Porto Leis, que hai escasos anos descobre oculto tras uns mobles da casa da súa sogra, sobriña do alcalde, diversa documentación sobre el.

Da man das asociacións o asunto chega a Xosé Abad. Sorpréndelle absolutamente todo e ve rapidamente que é un gran tema de documental. Sen pretendelo, ao iniciar os contactos cos familiares foron refacendo a historia. O propio Abad comenta: «Abordamos un tema nunca suficientemente contado, pero desde unha perspectiva diferente, a dous conflitos e equívocos vividos polos familiares dás vítimas. A perda, ou saqueo, ou silencio, a ameaza, a difamación, todo ou que vai sucedendo despois de que vos seus familiares fosen fusilados». Porque en realidade recolle o asasinato polas bandas falanxistas de Porto Leis, Jesús Miño, Modesto do Río e Avelino Landeira, que trataron de axudarlle.

Municipio independente

Pero, ¿quen foi Porto Leis? é necesario recordar que Serantes era municipio independente ata que en 1941 foi anexionado a Ferrol por decreto. O seu alcalde republicano logrou escapar á represión dos primeiros días, oculto en diferentes puntos de Ferrol e San Xurxo ata que unha delación deu con el. Foi asasinado na praia da Frouxeira, xunto aos outros tres, un lugar utilizado para pasear aos presos republicanos de Ferrol e comarca. En Vilarrube mataron a asturianos recluídos nun campo de concentración que funcionou en Cedeira, tras a caída de Asturias en mans das tropas franquistas.

Abad comentou onte na presentación do documental, nunha rolda de prensa celebrada no Concello de Ferrol coa concelleira Mercedes Carbajales, que con esta investigación atopáronse en realidade cun tema universal: a ruptura familiar arrastrada durante 70 anos por unha familia, exemplo do ocorrido en toda España tras 1936.

Os outros

No caso de Modesto do Río, Avelino Landeira e Jesús Miño ocorreu outro tanto. Segundo o historiador Enrique Barreira Beitia, que colaborou no documental, en realidade, «Franco conseguíu ou que pretendía», porque moitas vítimas víronse durante décadas como culpables. Aproveitou tamén para subliñar que o resultado do traballo de Ou segredo está «moi por encima dá media do que se fai nesta materia». De feito, houbo familiares que non quixeron aparecer, a pesar de que pasaron 70 anos daqueles feitos.

Miguel do Río López, neto de Modesto, sinalou que o vello Xitano de Valdoviño, xa falecido, mostroulles a el e ao seu pai o lugar aproximado onde viu enterralos.

No entanto, Enrique Barreira sinalou que, a pesar do que se dixo recentemente, non se logrou atopar o punto exacto da fosa, aínda que non existe dúbida algunha de que os mataron e enterraron nunhas dunas que existían na praia de Frouxeira, á altura da Percebelleira. Pode ocorrer tamén que a acidez do chan destruísen todos os restos mortais. O móbil do asasinato de Modesto, segundo a súa familia e os investigadores, foi económico. Era un patrón de pesca de San Xurxo (Ferrol), con salón de baile e moitas terras. Parte destes bens foron incautados e acabaron noutras mans.